Şeker hastalığı, ayak yaralarının en önemli nedenlerinden biridir. Diyabetin yıllar içinde oluşturduğu sinir hasarı ve damar daralması, ayakta küçük bir yaranın fark edilmesini ve geç iyileşmesini sağlar. Bu yaralar zamanında ele alındığında ciddi kayıpların önüne geçilebilir.
Neden Oluşur?
- Nöropati: Ayaktaki duyu azaldığı için baskı, kesik ve sıcaklık fark edilmez; küçük bir travma fark edilmeden ülserleşebilir
- Damar hastalığı: Bacak damarlarındaki daralma, yaranın beslenmesini ve iyileşmesini yavaşlatır
- Bağışıklık değişikliği: Kan şekeri yüksekken enfeksiyon kontrolü zorlaşır
Nerede Görülür?
En sık; ayak parmak uçları, yanaklar ve topuk gibi basınç taşıyan noktalarda görülür. Çoğu yara, sert bir ayakkabı ya da evde fark edilmeyen bir çarpmayla başlar. Nöropatik ayakta ağrı olmadığı için hasta, yarayı yalnızca gözle kontrol ettiğinde görebilir; bu yüzden günlük kontrol bir alışkanlık hâline getirilmelidir.
Değerlendirme
Muayenede yaranın derinliği, kemik ve eklem teması, nabızlar ve duyu ayrıntılı değerlendirilir. Dolaşım testleri ve gerektiğinde görüntüleme, damar durumunu netleştirir. Yaranın enfeekte olup olmadığı, kemik teması olup olmadığı ve ne kadar uzun süredir var olduğu, tedavi basamağını belirler.
Tedavi
- Basıncın azaltılması (off-loading): Yaranın üzerine basmayı engelleyen özel ayakkabı, paten ya da atel kullanımı; iyileşmenin temel koşulu
- Debridman: Yara kenarındaki ölü dokunun temizlenerek sağlıklı dokunun ortaya çıkarılması
- Nemli yara ortamı: Uygun yara örtüleriyle nem dengesinin korunması
- Enfeksiyon kontrolü: Gerektiğinde kültür ve antibiyotik tedavisi
- Dolaşımın düzeltilmesi: Damar tıkanıklığı varsa damar girişimleri ya da by-pass cerrahisi
Korunma
Ayaklar her gün ışık altında, tabanlar dâhil kontrol edilmelidir; tırnaklar düz kesilir, nemden korunur. Rahatsız eden ayakkabı ve çıplak ayakla yürümekten kaçınılır. Kan şekeri, tansiyon ve sigaranın kontrolü, uzun dönemde en güçlü korunmadır. Yeni bir yara, renk değişimi ya da şişlik fark edilirse beklenmeden erken değerlendirme, çoğu zaman küçük bir işlemle sonucu değiştirir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; yaranızın derecesine göre tedavi planı muayene ve tetkiklerle belirlenir. Değerlendirme için muayenehanemizden randevu alabilirsiniz.