Bacak ve ayak yaraları, iki büyük gruba ayrılır: travmatik yaralanmalar (kesi, ezilme, kırık, yanık) ve altta yatan bir damar hastalığından kaynaklanan kronik yaralar. Kronik yaralar kendiliğinden geçmez; doğru tipi tanımak, tedavinin ilk adımıdır.
Kronik Yaralar Hangileri?
- Venöz ülser: İç bilek çevresinde, genellikle ödemli ve kahverengi lekeli bir cilt üzerinde gelişir; ağrısı görece azdır ve çabuk yayılabilir
- Arteriyel ülser: Beslenemeyen dokuda, genellikle üşüyen ve geceleri artan ağrıyla ortaya çıkar; parmak uçlarında daha sıktır
- Diyabetik nöropatik ülser: Duyunun azaldığı ayakta, çoğu zaman ağrısız başlar; basınç noktalarında görülür
Aynı hastada birden fazla tip bir arada bulunabilir; örneğin hem daralma hem ödem. Ayırt edici bulgular, muayenenin en önemli kısmıdır.
Travmatik Yaralar
Kesilerde temiz basınçla kanama kontrolü, yabancı cisim aranması ve gerekirse tetanoş koruması ilk adımlardır. Ezilme ve kırıklarda, kemik ve damar bütünlüğünün değerlendirilmesi gerekir. Derin ve kirli yaralar enfeksiyon açısından dikkat ister; ilk saatlerde yapılan doğru müdahale, sonucu belirler.
Değerlendirme
Muayenede nabızlar, cilt ısısı, tüy ve duyu kaybı, yaranın yeri ve derinliği ayrıntılı incelenir. Ayak bileği–parmak basıncı ve doppler incelemesi gibi testler dolaşımı ölçer; gerekirse görüntüleme eklenir. Altta yatan hastalığın (şeker, tansiyon, damar hastalığı) kontrol durumu da tedavi planına dâhildir.
Tedavi
- Venöz yaralarda: Ödemi azaltan kompresyon (bandaj ya da çorap) ve basınç tedavisi temeldir; yalnızca yaraya bakmak yetmez
- Arteriyel yaralarda: Dolaşımı düzelten damar girişimleri ya da by-pass cerrahisi, iyileşmenin ön koşuludur
- Yara bakımı: Debridman, nemli yara ortamı ve enfeksiyon kontrolü tüm tiplerde ortaktır
- Cerrahi: Uygun vakalarda greft ve flep ile kapatma uygulanır
Özellikle venöz ülserler, doğru tedaviyle kapanır; ama tedavi edilmezse kronikleşir ve tekrarlar. Bacak yarası olan herkesin, damar değerlendirmesinden geçmesi önerilir.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; yaranızın tipine göre tedavi planı muayene ve dolaşım testleriyle belirlenir. Değerlendirme için muayenehanemizden randevu alabilirsiniz.